Adnan Turani: müziği resme çeviren ressam

Türkiye’de resim okumuş hemen herkes Adnan Turani’nin adını iki kez duyar: bir kez ressam olarak, bir kez de sınavına çalışılan sanat tarihi kitaplarının yazarı olarak. Bu ikilik onun resmini de açıklar — Turani hem boyayı bilen hem de boyanın tarihini bilen bir eldir.

Adnan Turani kimdir?

1925’te İstanbul Beşiktaş’ta doğdu, 17 Aralık 2016’da Ankara’da öldü. İstanbul Öğretmen Okulu’nun ardından Ankara Gazi Eğitim Enstitüsü Resim-İş Bölümü’nü 1948’de bitirdi ve beş yıl resim öğretmenliği yaptı.

1953’te devlet bursuyla Almanya’ya gitti. Münih, Stuttgart ve Hamburg Güzel Sanatlar akademilerinde çalıştı; Stuttgart’ta hocası, Avrupa soyutunun önemli isimlerinden Willi Baumeister’di. 1959’da yurda dönüp Gazi Eğitim’de atölye öğretmenliğine başladı, 1970’te Hacettepe Üniversitesi’ne geçti. 1973’te doktor, 1978’de doçent oldu; 1986’ya kadar Hacettepe’de sanat tarihi dersleri verdi, ardından bir yıl Bilkent Üniversitesi’nde çalıştı.

Yazdığı sanat tarihi ve sanat kuramı kitapları kuşaklar boyu temel başvuru kaynağı oldu. Yani Turani, Türk resminde hem üreten hem de o üretimin dilini kuran az sayıda isimden biridir.

Neden hep müzik?

Turani’nin resimlerinde kemancılar, üçlüler, nota sehpaları ve enstrümanlar sık sık karşımıza çıkar. Bunun nedeni müziği anlatmak değil, müziğin yaptığı şeyi resimde yapmaktır: ritim, tekrar, tempo. Figür sadeleşir, siyah siluete iner; asıl olay renk bloklarının birbirini takip edişindedir.

Almanya yıllarının izi burada görülür — soyutun disiplini figürü terk etmeden içeri girer. Resim ne tam figüratif ne tam soyuttur; ikisinin arasında, ölçülmüş bir yerde durur. Soyut resme nasıl bakılacağını merak ediyorsanız bu yazımız yardımcı olabilir.

Bir esere yakından bakış

Galerinin küratör notundan:

“Canlı renk paleti ve ritmik fırça darbeleriyle, adeta zamanın ötesinden yankılanan bir melodi hissi uyandırıyor… müziğin evrensel dilini ve insan bağlantılarının karmaşık dokusunu estetik bir başarıyla yorumluyor.”
Galeri Soyut küratör notundan

Üç figür, üç ses. Turani’de kalabalık asla rastgele değildir: her figür bir partisyon gibi kendi alanını tutar, birbirlerine değmeden aynı ölçüde kalırlar.

Başka örnekler

Yüz neredeyse yok; olan şey sırtın ve omzun kıvrımı. Küratör notunun deyişiyle figür “müziğin yarattığı içsel dünyaya odaklanır”. Parlak kırmızı zemin üzerinde sarı bir keman — resim tek bir sesle kuruluyor.

Aynı konunun baskı hâli. Serigrafi keskin hat ve düz renk alanı ister; Turani’nin zaten yalınlaşmış dili bu tekniğe olduğu gibi oturur. Edisyonlu baskı ile tek nüsha arasındaki farkı şu yazıda anlattık.

Bir Turani resmine bakarken

• Önce renk bloklarını sayın. Genelde üç-dört büyük alan vardır; kompozisyon onların üzerinde durur.
• Figürün neresi silinmiş, ona bakın. Turani ayrıntıyı kaldırdığı yerde vurguyu artırır.
• Baskılarıyla tuvallerini yan yana düşünün. Aynı fikrin iki farklı hızda söylenmiş hâlidir.

Galeri Soyut’taki eserleri

Sitede Adnan Turani’nin 345 eseri ve 19 sergisi kayıtlı; tuval çalışmalarının yanında serigrafi ve dijital özgün baskıları da var. Tümü Adnan Turani sayfasında; fiyat ve uygunluk için galeriye danışabilirsiniz.