Abidin Dino: çizginin, sürgünün ve çiçeklerin ustası

Abidin Dino’yu tek bir kelimeyle tanımlamak zor: ressam, karikatürist, yazar, film yönetmeni, dekoratör. Ama bütün bu işlerin altında değişmeyen tek bir araç vardır — çizgi. Dino’nun çizgisi hızlıdır, tereddütsüzdür ve neredeyse her zaman bir insanı arar.

Abidin Dino kimdir?

23 Mart 1913’te İstanbul’da doğdu. Doğduğu yıl ailesi Cenevre’ye, ardından Fransa’ya yerleştiği için çocukluğu Avrupa’da geçti; 1925’te İstanbul’a döndü ve Robert Kolej’de okudu. Anne babasını erken yaşta kaybedince öğrenimini yarıda bıraktı ve ağabeyi şair Arif Dino’nun desteğiyle resim, karikatür ve yazıya yöneldi. İlk çizimleri 1930’ların başında yayımlandı; henüz çok gençken Nâzım Hikmet’in kitaplarına kapak desenleri çizdi.

1933’te D Grubu’nun kurucuları arasında yer aldı. 1934’te sinema öğrenimi için Sovyetler Birliği’ne gitti; Leningrad’da üç yıl boyunca Eisenstein ve Yutkeviç’in yanında dekordan rejiye sinemanın her yönünü çalıştı. 1937’de Paris’e geçti ve Tristan Tzara, André Malraux, Pablo Picasso gibi isimlerle dostluklar kurdu. 1939’da Türkiye’ye döndü, 1941’de Yeniler Grubu’nu kurdu — grubun liman işçilerini ve balıkçıları konu alan sergisi büyük ilgi gördü.

Aynı yıl siyasi nedenlerle önce Çorum Mecitözü’ne, ardından Adana’ya sürgün edildi. Çukurova’da pamuk işçilerini resmetti, heykelle ilgilendi, gazete yönetti. 1943’te Güzin Dino ile evlendi. Yurt dışına çıkış yasağı 1952’de kalkınca kesin olarak Paris’e yerleşti ve 7 Aralık 1993’te orada yaşamını yitirdi.

Çiçekler serisi

Dino’nun geç dönem işleri arasında en çok sevilenlerden biri “Çiçekler” serisidir. Bu çalışmalar, portrelerindeki ve el desenlerindeki keskin gözlemin yerine daha lirik, daha az anlatısal bir dil koyar. Galeri Soyut arşivindeki Dino işleri de tam olarak bu seriye ait: 1970 tarihli, kâğıt üzerine guaj çalışmalar.

Galerinin küratör notu bu çalışmayı şöyle okuyor:

“Kompozisyon, soğuk gri ve mavi tonlarının hâkim olduğu atmosferik bir arka plan ile başlar. Bu flu zemin üzerinde, merkeze yakın dikey bir eksende konumlanan beş adet stilize beyaz çiçek figürü yükselir. Bu figürlerin baş kısımlarındaki sıcak turuncu ve kiremit rengi detaylar, esere canlılık katar.”
Galeri Soyut küratör notundan

Guajın mat, kadifemsi yüzeyi Dino’nun elindeki hızı gizlemez: figürler birkaç kararlı hareketle kurulmuştur.

Toprak tonlu bir zeminde yükselen üç soyut figür; ortalarındaki kırmızı noktalar onlara bir çekirdek, neredeyse bir göz kazandırır. Dino’nun çiçekleri hiçbir zaman yalnızca çiçek değildir — her zaman biraz insandır.

Neden önemli?

• Türkiye’de çağdaş resmin kurumsallaşmasında iki kritik grubun (D Grubu ve Yeniler) içinde yer aldı.
• Resmi tek başına bir uğraş olarak değil; sinema, edebiyat ve grafik tasarımla iç içe bir üretim olarak kurdu.
• Sürgün, göç ve dayanışma temalarını hem yaşadı hem resmetti; işi bu yüzden yalnızca biçimsel değil, tarihsel bir belgedir.

Dino’nun kuşağını ve öncesini bir bütün olarak görmek isterseniz Türk resim sanatının kısa tarihi yazımıza göz atabilirsiniz.

Galeri Soyut’taki eserleri

Galeri Soyut arşivinde Abidin Dino’nun 10 eseri ve sanatçının yer aldığı 6 sergi kayıtlı; hepsi 1970 tarihli, kâğıt üzerine guaj çalışmalar. Tümünü Abidin Dino sayfasında künyeleriyle görebilirsiniz.

Bu ölçekteki kâğıt işler koleksiyona başlamak için elverişli bir kapıdır; koşullar ve fiyat için galeriye danışabilirsiniz.