Refik Anadol kimdir? Veriyi boyaya çeviren sanatçı

Bir Refik Anadol işinin karşısında durduğunuzda gördüğünüz şey hiç durmaz. Renkler birbirine akar, formlar oluşur ve dağılır; aynı görüntü iki kez tekrarlanmaz. Bu bir video değildir — o an hesaplanmakta olan bir görüntüdür.

Refik Anadol kimdir?

7 Kasım 1985’te İstanbul’da doğdu. Kadıköy Anadolu Lisesi’nin ardından İstanbul Bilgi Üniversitesi’nde fotoğraf ve video okudu, görsel iletişim tasarımında çift ana dal yaparak 2009’da mezun oldu. Yüksek lisansını Los Angeles’ta UCLA’de yaptı ve stüdyosunu orada kurdu.

Anadol’un çalıştığı malzeme boya ya da mermer değil, veridir: bir müzenin koleksiyon kayıtları, bir kentin rüzgâr ölçümleri, mercan resiflerinin görüntüleri, bir binanın yıllık hareket verisi.

“Veri boyadır” ne demek?

Yöntem üç adımdan oluşur. Önce çok büyük bir veri kümesi toplanır. Sonra bu küme bir makine öğrenmesi modeline verilir; model verinin içindeki örüntüleri öğrenir. Son adımda model, öğrendiği şeyi yeniden üretmeye zorlanır — ve ortaya hiç var olmamış, ama kaynağına tuhaf biçimde benzeyen görüntüler çıkar.

Sanatçının bu görüntülere verdiği ad “makine halüsinasyonu”dur. Buradaki halüsinasyon bir hata değil, yöntemin kendisidir: makinenin hatırlama biçimi insanınkine benzemez, ve iş tam olarak o farkı gösterir.

MoMA’daki Unsupervised

Anadol’un en çok konuşulan işi, 19 Kasım 2022 – 15 Nisan 2023 arasında New York Modern Sanat Müzesi’nin (MoMA) giriş holünde gösterilen Unsupervised’dır. Model, müzenin kendi koleksiyonuna ait 138 binden fazla künye verisiyle eğitildi; ekran, modern sanat tarihinin bir makine tarafından yeniden hayal edilmiş hâlini durmadan üretti. Eser MoMA koleksiyonuna girdi.

Buradaki soru teknik değil kavramsaldır: bir müze koleksiyonu bir veri kümesi olarak görülebilir mi, ve görüldüğünde geriye ne kalır?

Ödüller ve DATALAND

Anadol 2024’te UCLA’in Yılın Mezunu ödülünü, 2025’te Time 100 Impact ödülünü aldı. Efsun Erkılıç ile birlikte kurduğu ve yapay zekâ sanatına ayrılmış ilk müze olarak tanımlanan DATALAND, 20 Haziran 2026’da Los Angeles’ta açıldı.

Bu iş “resim” sayılır mı?

Anadol tartışmanın tam ortasındadır. Eleştiri iki yönlüdür: bir yanda eserin gösterişli olduğu ve teknolojinin kendisini kutladığı söylenir; öte yanda dijital yüzeyin de bir resim yüzeyi olduğu, ışığın da boya kadar meşru bir malzeme sayılması gerektiği savunulur. Tartışmanın arka planı için çağdaş sanat nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Bir başka pratik soru da koleksiyonculuk tarafındadır: ekranda yaşayan bir eser nasıl sahiplenilir, nasıl saklanır, değeri neye dayanır? Bir sanat eserinin değerini ne belirler yazımız bu ölçütleri sıralıyor.

Galeri Soyut ve Refik Anadol

Refik Anadol, Galeri Soyut’un temsil ettiği sanatçılar arasında değil; galerinin envanterinde sanatçıya ait yayımlanmış bir eser bulunmuyor. Refik Anadol sayfasını takip edebilir, aradığınız bir iş varsa galeriye yazabilirsiniz.

Galerinin temsil ettiği sanatçıların tamamını sanatçılar sayfasından görebilirsiniz.