Burhan Doğançay: yarım asır boyunca duvarları resmetti

Burhan Doğançay bir gün New York’ta bir duvara baktı ve elli yıl boyunca bakmayı sürdürdü. Yırtılmış afişler, üst üste yapıştırılmış ilanlar, kazınmış yazılar — ona göre bunlar kirlilik değil, şehrin kendi kendine yaptığı resimdi.

Burhan Doğançay kimdir?

11 Eylül 1929’da İstanbul’da doğdu, 16 Ocak 2013’te yine İstanbul’da öldü. İlk sanat eğitimini ressam babası Adil Doğançay’dan ve ressam Arif Kaptan’dan aldı. Gençliğinde Gençlerbirliği’nde futbol oynadı.

1950’de Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden mezun oldu; 1950–1955 arasında Paris’te Académie de la Grande Chaumière’de sanat kurslarına katıldı ve 1953’te Paris Üniversitesi’nde iktisat doktorası yaptı. 1960’ların başından itibaren şehir duvarlarını eserlerinin konusu olarak seçti. En ünlü tablosu Mavi Senfoni, 2009’da 2,2 milyon TL’ye satıldı.

Duvar neden bir konu?

Doğançay’a göre hava koşullarına ve aşınmaya maruz kalan duvarlar, toplumların nabzını tutar ve geçen zamanın göstergesidir. Bir duvarda üst üste binmiş afiş katmanları, o şehrin son on yılını sırayla saklar.

Bu fikir onu ünlü şerit (ribbon) serilerine götürdü: kağıt yüzeyinde kıvrılan, bükülen, kendi üzerine katlanan renkli bantlar. Resim düzdür ama göz üç boyutlu görür — çünkü ışık ve gölge kusursuz hesaplanmıştır.

Bir esere yakından bakış

Galerinin küratör notundan:

“Koyu siyah bir zemin üzerinde ışık ve gölge oyunlarıyla derinlik kazanan bu eser, kıvrılan şeritlerin kağıttan kopuyormuşçasına yarattığı üç boyutlu illüzyonla öne çıkar… malzemenin yüzeydeki fiziksel varlığını ışık hüzmeleri ve keskin gölgeler aracılığıyla adeta bir sahne performansına dönüştürür.”
Galeri Soyut küratör notundan

Siyah zemin tesadüf değil: gölgenin okunabilmesi için arkasının koyu olması gerekir. Doğançay’ın resimleri ışığın nasıl davrandığı üzerine yapılmış hesaplardır.

Başka örnekler

İki yıl öncesinden aynı düşünce: lacivert bir gölge formu üzerinde kırmızı, sarı ve siyah şeritler. Küratör notunun deyişiyle “guaj boyanın matlığı ile formların kendi üzerindeki kıvrımları, yüzeyde üç boyutlu bir yanılsama inşa eder”.

Bir Doğançay’a bakarken

• Gölgeyi arayın. Yanılsamanın çalıştığı yer gölgenin düştüğü yerdir.
• Kenarlara bakın. Yırtık kenar, düzgün şeridin karşıtıdır; ikisi birlikte anlam üretir.
• Duvar fotoğraflarını hatırlayın. Doğançay aynı zamanda fotoğrafçıydı; resimleri o arşivin damıtılmış hâlidir.

Galeri Soyut’taki eserleri

Sitede Burhan Doğançay’ın 3 eseri ve 3 sergisi kayıtlı. Tümü Burhan Doğançay sayfasında; fiyat ve uygunluk için galeriye danışabilirsiniz.