Aliye Berger kimdir? Türkiye’de gravürün öncüsü

Türkiye’de gravür denince akla gelen ilk isim Aliye Berger’dir. Bir tuval ressamı değildi: bakır ve çinko levhaya kazıdığı çizgiyle çalıştı — ve o çizgi, resimden çok müzikal bir ritim taşır.

Aliye Berger kimdir?

1903’te İstanbul Büyükada’da doğdu. Fotoğraf sanatçısı Mehmet Şakir Paşa ile Sare İsmet’in kızıdır. İlk eğitimini 1909–1912 arasında Büyükada’da aldı, 1912’de Notre-Dame de Sion’a girdi.

1935–1939 arasında Berlin ve Paris’te, kardeşi Fahrelnissa Zeid’in yanında kalarak dönemin sanat hareketlerini yakından izledi. Londra’da üç yıl boyunca John Buckland Wright’ın atölyesinde gravür eğitimi aldı. 1974’te, doğup büyüdüğü Büyükada’da hayatını kaybetti.

Bir sanatçı ailesi

Berger, Türkiye’nin en verimli sanatçı ailelerinden birinin üyesiydi: amcası «Halikarnas Balıkçısı» Cevat Şakir Kabaağaçlı, kardeşi ressam Fahrelnissa Zeid, yeğenleri seramik sanatçısı Füreya Koral ile ressam Nejad Devrim ve tiyatrocu Şirin Devrim.

Gravür neden ayrı bir düşünme biçimidir?

Gravürde sanatçı görüntüyü değil, görüntüyü üretecek kalıbı işler. Çizgi terstir, geri alınamaz, ve baskıda ortaya çıkacak sonuç ancak zihinde önceden kurulabilir. Berger’in İstanbul manzaraları, kuşları ve figürleri bu kısıt içinde erir — biçim, ışığın kazınan çizgiler arasından sızmasıyla oluşur.

Özgün baskı ile reprodüksiyon arasındaki farkı bu yazıda, baskı resmin bugünkü durumunu ise Lütfü Kaplanoğlu yazımızda ele aldık.

Koleksiyonlar

Eserleri İstanbul Resim ve Heykel Müzesi’nde, Viyana Albertina Müzesi’nde ve özel koleksiyonlarda bulunuyor.

Galeri Soyut ve Aliye Berger

Aliye Berger, Galeri Soyut’un temsil ettiği sanatçılar arasında değil; galerinin envanterinde sanatçıya ait yayımlanmış bir eser bulunmuyor. Aliye Berger sayfasını takip edebilir, aradığınız bir iş varsa galeriye yazabilirsiniz.