Adnan Çoker: siyah fon üzerinde bir kubbe

Adnan Çoker’in resminde arka plan neredeyse her zaman siyahtır. Bu bir dekor tercihi değil, bir yöntemdir: siyah, biçimin etrafındaki her şeyi susturur ve geriye yalnızca form ile ışık kalır.

Adnan Çoker kimdir?

20 Ekim 1927’de İstanbul Süleymaniye’de doğdu, 22 Ağustos 2022’de yine İstanbul’da öldü. Güzel Sanatlar Akademisi’nde Zeki Kocamemi Atölyesi’nde altı yıl çalıştı ve 1951’de Yüksek Resim Bölümü’nü bitirdi.

1955’te Avrupa konkurunu kazanarak devlet bursuyla Paris’e gitti, 1960’ta döndü ve akademiye asistan oldu. 1963’te A. Gürman, Sarkis, Devrim Erbil ve Tülay Tura ile birlikte “Mavi Grup”u kurdu. 1964’te ikinci kez Paris’e gitti; W. Hayter Atölyesi’nde gravür, Goetz Atölyesi’nde boya etütleri yaparken “Siyah Fonlu Resimler”e başladı — ömrünün geri kalanını tanımlayacak seri.

1969’da doçent, 1976’da profesör oldu; 1977’de İstanbul Resim ve Heykel Müzesi müdürlüğüne atandı, 1979’da bu görevden istifa etti.

Kubbe neden soyut bir biçimdir?

Çoker’in resimlerinde tekrar tekrar gördüğümüz kemer ve kubbe siluetleri, Osmanlı mimarisinden gelir. Ama o bir cami resmetmez: yapıdan yalnızca geometriyi alır, gerisini atar. Kemerin eğrisi, kubbenin yayı, sütunun dikeyi — bunlar artık binanın parçası değil, resmin kendi öğeleridir.

Bu yaklaşım Türk soyut resminde özel bir yerde durur: soyutlama Batı’dan ithal edilmiş bir dil olmaktan çıkar, yerel bir kaynaktan türetilir. Devrim Erbil’in İstanbul’u kuşbakışı görmesiyle akrabadır — ikisi de aynı grubun kurucularıydı; Devrim Erbil yazımıza da bakabilirsiniz.

Galerideki eserlerinden

İkisi de aynı serinin, aynı yılın işleri. Çoker’in seri hâlinde çalışması tesadüf değildir: tek bir biçimi onlarca kez, her seferinde tek bir değişkeni değiştirerek dener. Bir resim tek başına bir cümledir; seri, düşüncenin tamamıdır.

Bu işler özgün baskıdır — yüz nüshalık bir edisyonun 59 ve 67 numaralı örnekleri. Edisyonlu baskının ne olduğunu ve neden orijinal sayıldığını bu yazıda anlattık.

Bir Çoker’e bakarken

• Siyahı boşluk sanmayın. Onun resminde siyah, biçimi taşıyan malzemedir.
• Simetriyi kontrol edin. Genelde tam simetrik değildir; o küçük kayma resmi canlı tutar.
• Aynı serinin başka örneğini arayın. Çoker yan yana görüldüğünde daha iyi anlaşılır.

Galeri Soyut’taki eserleri

Sitede Adnan Çoker’in 2 eseri kayıtlı. Tümü Adnan Çoker sayfasında; fiyat ve uygunluk için galeriye danışabilirsiniz.