Nuri İyem: Anadolu kadınının yüzü

Türkiye’de bir eve girip duvarda iri gözlü, koyu saçlı, sessiz bir kadın portresi gördüyseniz, büyük ihtimalle Nuri İyem’e bakıyorsunuzdur. O yüz, Türk resminin en çok tanınan imgelerinden biri.

Nuri İyem kimdir?

1915’te İstanbul’da doğdu, 18 Haziran 2005’te yine İstanbul’da öldü. Üç yaşındayken babasının görevi nedeniyle ailesiyle Mardin’in Cizre ilçesine gitti; 1922’de kendisiyle çok yakından ilgilenen ablasını kaybetti. Yıllar sonra resmettiği portrelerdeki gözlerin kaynağı olarak hep o ablası anılır.

Pertevniyal Lisesi öğrencisiyken resimlerini dönemin akademi hocası Nazmi Ziya Güran’a gösterdi ve akademiye kabul edilebileceği yanıtını aldı; 1933’te girdi. 1941’de Avni Arbaş, Agop Arad, Selim Turan ve arkadaşlarıyla “Yeniler” grubunu kurdu. Toplumsal gerçekçi sanat akımının önde gelen ismi oldu. Ardında üç bin beş yüze yakın resim bıraktı.

Neden hep aynı yüz?

İyem’in portreleri belirli kişilerin resmi değildir. Bir tip yaratmıştır: koyu tonlarda bir fon, öne çıkan bir baş, büyütülmüş gözler ve bakışın izleyiciyle kurduğu doğrudan temas. Yüzün geri kalanı sadeleşir, gözler ayrıntılanır.

Bu, Anadolu’dan kente göç eden kuşağın resmidir. Portre bir bireyi değil, bir durumu anlatır. Türk resminin bu dönemini toplu bir çerçevede okumak isterseniz Türk resim sanatı tarihi yazımıza göz atabilirsiniz.

Galerideki eserlerinden

İkisi de küçük ölçekli tuvaller. İyem’in portreleri genellikle küçüktür — çünkü resim uzaklıktan değil, göz hizasından çalışır.

Bir İyem portresine bakarken

• Gözlerin arasındaki mesafeye bakın. İyem bu mesafeyi bilerek açar; yüz oradan tanınır.
• Fonun rengini önemseyin. Toprak tonu, koyu yeşil ya da lacivert — hangisi seçilmişse yüzün sıcaklığını o belirler.
• Boyun ve omuz çizgisini izleyin. Duruş, ifadenin yarısıdır.

Galeri Soyut’taki eserleri

Sitede Nuri İyem’in 2 eseri ve 2 sergisi kayıtlı. Tümü Nuri İyem sayfasında; fiyat ve uygunluk için galeriye danışabilirsiniz.