Nurettin Ergüven kimdir? Türk resminin en ilginç peyzajları

Türk resminde manzara uzun süre bir alıştırma sayıldı: ressamın figüre geçmeden önce elini ısıttığı yer. Nurettin Ergüven bu sıralamayı tersine çevirdi. Onun için doğa, resmin konusu değil laboratuvarıydı — biçimin, hacmin ve derinliğin sınandığı yer.

Nurettin Ergüven kimdir?

1905’te İskeçe’de (bugünkü Yunanistan, Batı Trakya) doğdu. Sanat eğitimine İstanbul’da Sanayi-i Nefise Mektebi’nde başladı. Ardından Almanya’ya giderek Dresden Güzel Sanatlar Akademisi’nde öğrenim gördü. 1979’da İzmir’de hayata veda etti.

Dresden neden önemli?

Dönemin Türk ressamlarının büyük çoğunluğu Paris’e gitti; Ergüven Almanya’yı seçti. Bu, üslubunda doğrudan görülür. Paris ekolü ışığın ve atmosferin peşindeydi; Alman geleneği ise yapıyı ve biçimin sağlamlığını önceler. Ergüven’in resimlerindeki hacim endişesi ve inşa duygusu bu okuldan gelir.

Müstakil Ressamlar ve Heykeltıraşlar Birliği

Ergüven, Türk resminin ilk örgütlü kuşaklarından biri olan Müstakil Ressamlar ve Heykeltıraşlar Birliği’nin üyeleri arasında yer aldı. 1929’da kurulan bu birlik, akademik resmin ve empresyonist alışkanlıkların dışına çıkmak isteyen, Avrupa’da eğitim görmüş sanatçıları bir araya getirmişti. Grubun ortak arayışı konu değil biçimdi — ve Ergüven bu tarifin en net örneklerindendir.

Cézanne’ı anımsatan bir kompozisyon cesareti

Ergüven, deneye dayalı görünen kompozisyon çeşitlemelerinde soyutlamacı ilgilerle pekişen bir figürasyon geliştirir. Çalışmalarının büyük çoğunluğunu doğadan yaptığı etütler oluşturur. Renkçi ve biçimci bir iradenin buyruğunda gerçekleşen bu cesur kompozisyon arayışları çoğu zaman Cézanne’ı anımsatır: doğa, gözün gördüğü gibi değil, resmin gerektirdiği gibi düzenlenir.

Dinamik bir fırça işçiliğiyle kurulan resim yüzeyi, derinliğe dair tespitler hâlinde netleşir. Yapı sorununa verdiği önem, nesne ve figüre yönelik hacimsel ilgi, ve tüm bu düzen endişesine karşın doğaçlamayı çağrıştıran hızlı resimsel eylem — Ergüven’in sanat tavrının gerçek ipuçları bunlardır.

«Mistik çağrışımlar» ne demek?

Ergüven’in yöre görünümleri için sık kullanılan bu tanım abartı değildir. Manzaralarında bir yer tanınır ama tam olarak yerleşmez: ışık kaynağı belirsizdir, ölçek oynar, boşluk beklenenden ağırdır. Bu belirsizlik, o görünümleri Türk resminin en ilginç peyzaj yorumları arasına sokar.

Bir Ergüven resmine bakarken

• Fırça vuruşunun yönünü izleyin. Ergüven’de yön, biçimi kuran şeydir; renk sonra gelir.
• Ufuk çizgisini arayın. Çoğu zaman ya çok yukarıdadır ya da hiç yoktur — bu, derinliğin nasıl kurulduğunu söyler.
• Bir öğeyi kapatın, resme tekrar bakın. Kompozisyon o kadar dengelidir ki tek parça eksildiğinde bütün yüzey kayar.
• Etüt olduğunu unutmayın. Bu resimler bitmiş sahne değil, düşünme kaydıdır; «tamamlanmamışlık» duygusu yöntemin parçasıdır.

Galeri Soyut’taki eserleri

Sitede Nurettin Ergüven’in 49 eseri ve yer aldığı 6 sergi kayıtlı — galerinin arşivindeki en geniş Ergüven topluluklarından biri. Tümünü künyeleri ve büyütülebilir görselleriyle Nurettin Ergüven sayfasında görebilirsiniz; fiyat ve uygunluk için galeriye danışabilirsiniz.

Devamını okumak için

Ergüven’in kuşağını ve sonrasını anlamak için Türk resim sanatının kısa tarihi; aynı yıllarda D Grubu’nu kuran Zeki Faik İzer ve yerelliği savunan Turgut Zaim yazılarımıza bakabilirsiniz. Bir eserin değerini belirleyen ölçütleri ise bu yazıda topladık.