Türk Resminde Çağdaş Bir Öncü: Mihri Müşfik Hanım

26 Şubat 1886 tarihinde İstanbul’un Kadıköy semtinde, Bahariye’deki Dr. Rasimpaşa Konağı’nda dünyaya gelen Mihri Müşfik Hanım (doğum adıyla Mihri Rasim), Türkiye’de çağdaş resim çalışmalarını başlatan ilk kadın ressam ve kız öğrencilerin eğitim gördüğü İnas Sanayi-i Nefise Mektebinin ilk kadın yöneticisidir. Köklü bir Abhaz-Gürcü ailesi olan Anchabadze soyuna mensup olan sanatçının babası, Tıbbiye Nazırı Dr. Çerkez Ahmet Rasim Paşa’dır. Avrupai bir eğitimle büyüyen Mihri Hanım, yaptığı bir resmi Sultan II. Abdülhamid’e takdim edince Saray Ressamı Fausto Zonaro’nun dikkatini çekti ve Beşiktaş’taki atölyesinde özel dersler alarak resim hayatına adım attı.

Henüz 17 yaşındayken İtalyan bir müzik şefinin peşinden sahte pasaportla Roma’ya, ardından sanatın kalbi Paris’e kaçtı. Montparnasse’ta kiraladığı atölye-evde yaşarken kiracılarından Sorbonne öğrencisi Müşfik Selami Bey ile evlendi ve sanat dünyasında tanınacağı "Mihri Müşfik Hanım" adını aldı. Paris ve İtalya’da çeşitli akademi ve atölyelerde dışavurumcu, kübist ve ekspresyonist akımlardan etkilenerek portre ustağını geliştirdi. Bu dönemin en önemli eseri, İttihat ve Terakki kurucularından Ali Rıza Bey’in annesini resmettiği "Naile Hanım Portresi" (1908-1909) oldu.

1913’te İstanbul’a dönerek Darülmuallimat’ta (Kız Öğretmen Okulu) resim öğretmenliğine başladı. 1914’te kızların güzel sanatlar alanında yükseköğrenim görmesini sağlamak amacıyla açılan İnas Sanayi-i Nefise Mektebinin kurulmasında başrol oynadı. Bu okulda müdürlük ve resim öğretmenliği yaparak kız öğrencileri açık havada çalışmaya, canlı modelden resim çizmeye ve toplu sergiler açmaya teşvik etti. Nazlı Ecevit, Aliye Berger ve Fahrelnisa Zeid gibi dev kadın ressamların yetişmesine öncülük etti. Aynı zamanda Tevfik Fikret ve Edebiyat-ı Cedide şairleriyle yakın dostluk kurarak eserlerini resimledi; Tevfik Fikret’in vefatı üzerine yüzünün kalıbını alarak Türkiye’deki ilk mask çalışmasına imza attı.

Kurtuluş Savaşı’nın ardından, 1922 yılında Mustafa Kemal Atatürk’ü mareşal üniformasıyla ayakta gösteren yaklaşık 3 metre yüksekliğindeki ilk Atatürk portresini çizerek Çankaya Köşkü’nde kendisine sundu. Aynı yıl yeniden Avrupa’ya giden sanatçı, Vatikan’da Papa XV. Benedictus’un portresini çizen ilk farklı dinden kadın ressam olarak tarihe geçti. "Çingene" isimli tablosu Louvre Müzesi kabul edilse de kız kardeşi Enise Hanım’ı ve yeğeni (aynı zamanda ilk öğrencisi) ressam Hale Asaf’ı kaybetmesinin ardından Avrupa’dan ayrılarak 1927’de ABD’ye yerleşti.

ABD’de New York, Washington ve Chicago’daki üniversitelerde konuk resim profesörlüğü yaptı, özel dersler verdi ve kişisel sergiler açtı. Yaşamının son yıllarını büyük bir yoksulluk içinde geçiren Mihri Müşfik Hanım, 1954 yılında New York’ta hayatını kaybetti. Aristokrat bir hayatı sanat tutkusu uğruna feda ederek bohem ve çalkantılı bir ömür süren usta sanatçının Türkiye, İtalya, Fransa ve ABD’de 150’yi aşkın tescilli eseri bulunmaktadır.