Türk Resminde Portre Sanatının Üstadı: Feyhaman Duran

17 Eylül 1886 tarihinde İstanbul’da dünyaya gelen Feyhaman Duran, Türk resim sanatında portre türünün ilk ve en önemli temsilcisi, hattat ve 1914 Çallı Kuşağı’nın önde gelen ustalarından biridir. Küçük yaşta annesini kaybedince babası tarafından Galata Sarayı Humayun Mektebi’ne (Galatasaray Lisesi) yatırıldı. Burada Tevfik Fikret, Şevket Dağ ve Viçen Arslanyan Efendi’nin öğrencisi oldu. Okul yıllarında hüsn-ü hat (güzel yazı) ve resim yeteneğiyle öne çıkan sanatçı, 1908’de mezun olunca Bab-ı Ali’de kâtip olarak çalışmaya başladı ve mezun olduğu okulda hüsn-ü hat öğretmenliğine getirildi.

Paris’e gidiş hikayesi ise resim tarihinin en tatlı tesadüflerinden birine dayanır: Galatasaray Lisesi’nde öğretmanken resmini yapmak istediği yaşlı bir hanımın çantasından çıkarıp verdiği küçük bir kız çocuğunun fotoğrafını portreleştirir. Çocuğun Mısırlı Prens Abbas Halim Paşa’nın kızı olduğunu öğrenen Paşa, portreyi çok beğenip diğer çocuklarının ve yakınlarının da resimlerini yaptırır. Sanatçının yeteneğinden etkilenen Paşa, tüm masraflarını karşılayarak Feyhaman Duran’ı sanat eğitimi alması için Paris’e gönderir. 1911-1913 yılları arasında Paris’te Académie Julian’da Jean Paul Laurens Atölyesi’nde eğitim alan Duran, burada İzlenimcilik (Empresyonizm) akımına yakınlık duydu.

I. Dünya Savaşı’nın patlak vermesiyle yurda dönen usta sanatçı, 1916’dan itibaren Galatasaray Sergileri’ne katıldı ve Harp Mecmuası bünyesinde savaş resimleri yaptı. Birinci Galatasaray Sergisi’nde "Prof. Dr. Akil Muhtar" portresiyle Gümüş Madalya kazandı. 1919’da İnas Sanayi-i Nefise Mektebi’ne (Kız Güzel Sanatlar Akademisi) öğretmen, ardından müdür olarak atandı. 1922’de kendisi gibi ressam olan öğrencisi Güzin Hanım ile evlendi. Kız ve Erkek Akademi binalarının birleşmesiyle karma eğitime geçilince Sanayi-i Nefise Mektebi’nde uzun yıllar resim atölyesi hocalığı yaparak sayısız öğrenci yetiştirdi.

1938 yılında CHP’nin yurt gezileri kapsamında Gaziantep’e gönderilen sanatçı, 1939’da İbrahim Çallı ve Ayetüllah Sümer ile birlikte İsmet İnönü’nün portresini yapmak üzere Ankara’ya çağrıldı. Özellikle Mustafa Kemal Atatürk ve İsmet İnönü portreleriyle büyük ün kazanan Duran; İstanbul Deniz Müzesi ve Topkapı Sarayı Müzesi için tarihi minyatürleri tuvale aktardı, II. Dünya Savaşı yıllarında ziyarete kapatılan Topkapı Sarayı’nın iç ve dış mekânlarını tablolaştırdı.

1951 yılında akademiden emekli olduktan sonra çalışmalarını eşi Güzin Hanım’ın büyükbabası hattat Yahya Hilmi Efendi’ye ait Beyazıt’taki kırmızı aşı boyalı ahşap evde sürdürdü. Dönemin sanat sohbetlerine ev sahipliği yapan bu yapıyı, korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması amacıyla 1962’de İstanbul Üniversitesi’ne bağışladı. Günümüzde bu yapı restoration süreçlerinin ardından "Feyhaman Duran Kültür ve Sanat Evi" adıyla müze olarak ziyaretçilerini ağırlamaktadır.

6 Mayıs 1970 tarihinde İstanbul’da hayatını kaybeden Feyhaman Duran’ın naaşı Edirnekapı Sakızağacı Şehitliği’ne defnedilmiştir. Türk resmine kazandırdığı güçlü psikolojik derinliğe sahip portreleri, peyzajları ve natürmortları bugün Türkiye’nin en prestijli müze ve koleksiyonlarında sergilenmektedir.